10 күнге демалысқа шығып барамын. Осы уақытқа дейін 10 күннен аса блогым жазуларсыз қалып жүрді ғой, бірақ бәрібір де демалысқа кетіп бара жатқанымды айтып кетейін.

Бір жаққа барып демалу-демалмау әлі жоспарда жоқ. Мына түріммен үйде жататын шығармын. Жақсы бір кітаптар оқып, теледидар көріп дегендей. Келген бетте жаңа сарынмен сіздерді жаңа жазбаларыммен қуантармын деген ойдамын.

Сау болып тұрыңыздар!

6 шілде күні, біз астанамыз бен елбасымыздың туған күнін тойлап жатқанда бүкіл әлем сүйісу күнін тойлайды екен. Махаббаттың бастамасы болатын, осы бір адам физиологиясындағы ерекше құбылыс жайлы біраз деректер жазғым келіп отыр.

Адам баласының бірін-бірі жақсы көруін сездіруінің өзі қызық. Жақсы көрген жандардың алдымен жанарлары түйісіп, жылы сезімін сөзбен ай­тып, одан әрі сүйісуге ұласады. Бұл адамдардың жылы қарым-қатынасының ертеден қалыптасқан және қалыпты әрі сүйікті бір формасы. Сүюдің дамуын, қалыптасуын зерттеушілер оның біздің эрамызға дейінгі 3000 жылдарға дейін жеткізеді. Ертедегі адамдар Құ­дайға сыйынып, өздерінің жақсы көруін, шынайы сезімін сүю арқылы білдірген көрінеді. Ол кездері сүюді «Құдайдың ісі» деп түсінген.

Ал адамдардың бірін-бірі сүюі әу баста не себепті басталғаны осы күнге дейін жұмбақ. Кейінгілердің зерттеп, сараптауына қарағанда, сүюді сенім білдірудің белгісі деп те қабылдаған кездер болған. Өзге біреудің сеніміне кіріп, қорықпай-үрікпей мұның жақсы көруін қабылдау үшін білдірілген белгі.

Дәрігерлердің көзімен қарағанда жалпы сүйісу процесі адам баласы үшін өте пайдалы. Соңғы медициналық зерттеулер өліп-өшіп сүйісудің адамның қан айналымын жақсартып, оның өмір сүру мерзімін шамамен 1 минутқа ұзартатынын айтады. Ал психологтардың пікірімен санассақ, сүйісу адамның жүйке жүйесін тыныштандырып, уайым-қайғыдан серпілтеді. Жалпы сүйісуді жаны қалайтын жандар өмірде оптимист, өз-өзіне сенімді болып келеді. Ондай жандардың көбі шынында да қыз­метте тез көтерілетіні, жеке өмірде де жетістіктерге тез қол жеткізетіні жиі кездесетін жайт.

Адамдардың ішкі сезімін сүю арқылы білдіруі сан ғасырлар бойы қалыптасқаны анық, тіпті онсыз шынайы сезім, адамдардың бір-біріне де­ген жылы сезімін, бір сөзбен айтқанда өмірдің өзін көзге елестету қиын. Жер бетіндегі адамдардың 90 пайыздайы ернімен сүйіседі екен. Кейбір халықтарда өзінің жақсы көруін бір-біріне мұрындарын үйкеу арқылы білдіреді. Шығыс Азияда амандасудан гөрі сол адамды сыйлау, құрмет­теу, тіпті соған табыну деген мағынаны көбірек айқындайды. Климаты қатаңдау арктикалық эскимостар сүйіскенде еріндері бір-біріне жабысып қалудан қатты секемденеді. Сол себепті бұл халықта бір-бірімен амандасқанда, жақсы көріп кеткенде мұрындарын қозғап қоятын әдет қалыптасқан. Құрмет тұтқан адамының қолынан сүйіп, маңдайына басатын дәстүрлері барын соңғы кезде түрік фильмдерінен байқап жүрміз. Ал оңтүстік-шығыс Үндістан мен Лапландияда сүюдің орнына мұрынымен алқымынан (тамағынан) иіскеп, терең тыныс алғанның өзі үлкен құрмет болып саналады.

Кейінгі кезде жастар арасында бір-бірімен күнделікті сүйісіп амандасуы қалыптасқан. Кейде тіпті ересек жігіт ағаларының бірін-бірі құшақтап, сүйіп амандасатынын да байқап жүрміз. Бұл көзге біртүрлі ерсі көрінеді.
Иә, сүю қазірдің өзінде сенімді қарым-қатынастың белгісі ретінде қабылданады. Қызыл сөзбен жеткізе алмағаныңды сүю арқылы бір сәтте ұғындыруға мүмкіндік мол. Негізі сүйетініңді білдіріп, жақсы көрген жаныңды ләззат сезіміне бөлеу үшін мына жайттарды есте сақтаған жөн.

Сүйісу жайлы осы уақытқа дейін аз зерттелген жоқ және бұл көпшілікті өте қызықтыратын тартымды тақырып екендігі де әйгілі болып отыр. Сүйісудің екі адамның бір-біріне деген шынайы сезімін білдіретіні өз алдына, бұл жайында түрлі қызықты деректер де өмірде жиі кездеседі. Солардың бірқатары төмендегідей:

1. Сүйісу кезінде адамның бет-жүзі жақсы қимыл-қозғалысқа түседі де, бұл үгу (массаж) есебінде әжімнің болмауына оң әсерін тигізеді.
2. Бұл ер мен әйелдің зат алмасу (май, тұз, ақуыз) процесін жүзеге асырады. Зерттеу қорытындысы бойынша ер мен әйелден сүйісу кезінде бір-біріне 278 түрлі бактерия өтуі мүмкін, оның 95 пайызы адам денсаулығына зиянсыз.
3. Соңғы кезде сүйісу иммунитетті арттыратыны жиі айтылып жүр.
4. Адамдардың 66 пайызы сүйісу кезінде көздерін жұмып алады екен. Қалғандары әріптесінің қимыл-қозғалысын бақылағаннан ләззат алады.
5. Америкалықтардың статистикалық зерттеу қорытындысына қарағанда, әрбір әйел күйеуге шықпай тұрып, орта есеппен 80 еркекпен сүйіседі екен. Бұл әрине сол жақтағыларға тән қасиет болса керек.
6. Еріннің сезімталдығы саусаққа қарағанда 200 есе жоғары.
7. Жұмысқа кетер алдында келіншегінің бетінен сүйіп үйден шыққан отағасының өмір жасы бес жылға ұзарады-мыс.
8. Өліп-өшіп 90 секунд сүйіскеннің өзі қан қысымын арттырып, тыныс алу деңгейін бірден көтереді.
9. Жапония, Тайвань, Қытайда ерінге жабысып өліп-өшіп сүйісу ерсі саналады. Мәселен, жапондық ғашықтардың сүйісуін еуропалықтар өткен ғасырдың 70-жылдарындағы пионерлердің сүйісуіне теңеген. Олар алдымен бір-біріне қарама-қарсы тұрып, сосын сәл еңкейіп, еріндерінің ұшымен ғана сүйіскен.
10. Әйелдер үшін сүйісу олардың өзін-өзі бос ұстап, еркін сезініп, уайымнан, қалың ойдан айығуына жақсы әсер етеді.
11. Жер бетінде адамдар сүйісу үшін орта есеппен алғанда 20160 минутын (екі апта) сарп етеді екен.
12. Сүйіскендер қуаныш, шаттану, бақыт сезімін бастан өткізеді.
13. Адамдардың 50 пайызы 14 жасқа толмай тұрып алғаш рет сүйісуді бастан өткізеді.
14. Беріліп қатты сүйісу үшін минутына шамамен 6,4 калория жұмсалады.
15. Америкалық рок-әнші Мика Джаггераның ерін табы аукционда 1 600 долларға сатылған.

Тағы бір мынадай деректер:
Ең ұзақ сүйісу бойынша әлемдік рекордты 17 күн 10 сағат 30 минут сүйіскен чикаголық жұп жасаған. “Сүйісу марафонының” жүлдегерлері әр сағат сайын 5 минуттан үзіліс жасап, күніне 2 сағат тамақтануға және біраз демалуға жұмсаған. Су астында ұзақ сүйісуден рекордқа (2 минут 18 секундты) Токиолық жұп ие. Ньюкаслден бір рекордсмен 8 сағат ішінде 4444 әйелді сүйіп үлгерсе, ең ұзақ кинематографиялық сүйісу (185 секунд) сонау 1910 жылы “сексуалдық революция” кезінде АҚШ-та түсірілген “Ты теперь в армии” киносында болған. Ұзақтығымен рекорд жасаған бұл сүйісуді көрермендерге актер Реджис Туми мен актриса Джейн Уаймэн ұсынған екен. Ал фильмнің қойылу барысында ең көп сүйісу Джон Барриморға бұйырыпты, ол “Дон Жуан” фильмінде сол мачоның рөлін сомдап, рекордқа жеткен екен.

(Газет-журналдарға сүйене отырып жазылған)

Социологтардың өмір құндылықтардың тізімін анықтау барысында басқа елдердің тұрғындарына қарағанда, Дания тұрғындары өздерін бақытты сезінеді екен.
Респонденттерге “Өзіңізді қаншалықты бақыттымын деп санайсыз?” және “Қазіргі уақытта өз өміріңізге қаншалықты көңіліңіз толады?” деген екі сұрақ қойылған.
Даниядан кейінгі бақыттылар қатарында Пуэрто-Рико, Колумбия, Исландия және Солтүстік Ирландия орналасқан.
Зерттеу жүргізген команданың басшысы, Мичиган университетінің саясаттанушысы Рональд Инглхарт, Данияның бірінші орында болуы, оның, біріншіден тату ел болуында және екіншіден, бай ел болуында деп пайымдайды.
“Дания – бай ел, әлемдегі ең бай емес, бірақ бай. Ең басты фактор, ол адамдардың өз өмірін қаншалықты еркін құра алатындығымен өлшенеді ”, - депті Инглхарт.

Ал біздің елге келетін болсақ, бұл сұрақнаманың біздің елде қойылған, қойылмағанын анық білмедім. Алайда қойылса да, біздің елдің бай, тыныш болуына қарамастан тізімнің жоғарғы сандарын сәндеп тұратынына күмәндімін. Қаншалықты теледидардан өзіміздің керемет, бақытты, тойшыл екенімізді күле көрсете алғанымызбен, сол өтірік күлкінің астында “Әттеген-ай” дерлік күйіміз ешкімге жасырын емес.

1. Біздің санамызда жазылып қалған “статистика бойынша 10 аруға 9 жігіт” деген қағида 20-30 арасындағы топқа жатпайды. Бос жігіттер мен қыздардың ара қатынасы сенің пайдаңа, яғни 12-ге 10 болып шешіледі.

2. Олар сенің телефон нөміріңді алып, өзінікін бермеуді жөн санайды.

3. Егер жақсы бір жігітпен танысқың келсе отыра бермей, барып билеген жөн. Өйткені олар көбінесе қозғалыстағы заттарға көп көңіл бөледі.

4. Егер бірінші кездесуде ебедейсіз үнсіздіктер жиі болып тұрса, оған таң қалма. Бұл сәттерде инциативаны өзіңе алған жөн.

5. Көп жағдайда олар жасы келген әйелдермен кездесуден бас тартпайды.

6. Жігіттердің үштен бірі бұрынғы қыздарының телефондарын сақтап қоюды жөн санайды. “Бәлкім керек болар”, - деген оймен.

7. Еркектердің 25 пайызы саған ауыртпалық жасамас үшін жалған айтуға дайын.

8. Ең сексуалды мамандық ретінде еркектер стюардесса, модель және бишілерді санайды.

9. Бұлшық еттері жақсы дамыған еркектер басқаларына қарағанда қыздарды көп ауыстырады екен.

10. Жігіттердің көбіне сексуалды фигураға қарағанда әдемі бет-пішін аса маңызды екен.

11. Егер жаңа танысқан жігіттің көңілін баурап алсаң, ол 3 күннің ішінде міндетті түрде хабарласады.

12. Бойдақ жігіттердің жартысы 27 жасқа дейін ата-анасымен тұрады екен.

13. Тұрақты қызы жоқ еркектер өзін толық бақыттымын деп айта алмайды.

14. Жігіттердің 60 пайызға жуығы танысуға қыздың өзі ынта білдіргенін қалайды.

15. Жігіт қаншалықты жас болса, соншалықты оның істейтін істері миға қонымсыз болуы мүмкін. Дұрыс іс-әрекетке жауап беретін мидың бөлігі 25 жасқа келгенде жетіліп бітеді екен.

16. Үйленгендерге қарағанда басы бостарға достарының айтқаны маңыздырақ.

17. Егер бірінші кездесуде жігіт өзін еркін сезінсін десең, өзіңді байыпты ұстап, нақты сөйле. Еркектердің милары әйелдердікіне қарағанда эмоцияны дұрыс қабылдай алмайды.

18. Егер қыз бірінші кездесуде өз-өзін сенімді ұстаса жігіттердің үштен бірі оны қайтадан кездесуге шақыруға дайын екен.

19. Сүйікті командасының ойынын көру үшін жанкүйер жігіт қызымен кездесуді кейінге қалдыруға дайын.

20. Кез-келген іс (жылдық есеп беру болсын немесе жұмыртқа қуыру болсын) жігітті тек соған көңіл аударуға міндеттейді, бұл уақытта ол басқа ешқайда көңіл аудармайды.

21. Не жайында сөйлесуді қаламайды? Бұрынғы қыздары жайында және қаржылық жай-күйі жайында.

22. Басы бостардың үштен екісі өз жартысын тапқылары келеді.

23. Ажырасқан еркектер ажырасқан әйелдерге қарағанда тез үйленеді: оларға жалғыз болу өте қиын.

24. Еркектердің 70 пайызы жеке пәтері болмағандықтан үйленуге дайын болмайды.

25. Жігіттердің көбісі үйленуге 25 пен 30 жас аралығы ең қолайлы деп санайды. Бірақ жартысынан көбісі 25 жасқа дейін үйленіп кетеді.

Балабақшадағы балаларға мынадай жаттығу берілген екен:
Суреттегі көріп тұрған автобус қай бағытта жүріп бара жатыр?

Анықтап қара! Тек 2 ғана ықтималдылық бар – оңға немесе солға. Жауапты білмейсің бе?
Балабақшадағы балалар тез-ақ жауап беріпті…

1. Егер әйеліңіздің гардеробында киімнен көп нәрсе жоқ бола тұрып, “Киім жоқ” деген сөзді естісеңіз таң қалмаңыз, ол яғни оның гардеробында жаңа киімнің жоқ екенін білдіреді.

2. Әйеліңіз жақында ғана алған сөмкесі болғанымен қатар, тағы да сөмке аламын десе бұл да түсіндірілетін жәйт. Әйел затында қыста, сосын жазда ұстайтын сөмкелер болады. Яғни қыста алған сөмке жаздық киімдермен сәйкеспеуіне байланысты жаз шыға салысымен тағы бір сөмкеге шығындалуыды талап етеді.

3. Аяқ киім деген ол жеке әңгіме. Жап-жаңа аяқ киімі бола тұрып, “Аяқ киім алу керек” десе, яғни бұл бар аяқ киімінің қонаққа (немесе басқа бір кешке) киетін киіміне сәйкес келмеуінде.
Сосын былтырғы етік немесе туфли аздап модадан шығып қалуына байланысты аяқ киімге біраз шығын болуы мүмкін.

4. Базарда жүріп, әйеліңіз не аларын білмей сізді мезі етсе түсінуге тырысыңыз. Әйелдер кез-келген затты (яғни киімді) жай ғана ала қоймайды. Егер юбка немесе шалбар алса, ол үйдегі бір кофточкамен сәйкес келуі керек, сәйкесінше кофточка үйдегі шалбармен жарасымды болғанын ойлап қапаланады. Бұл жағдай аяқ киімдерге де байланысты.
Аяқ киім қарап жатып, дәл алар кезде “Мынаны юбкамен кие алмаймын ғой” десе сіз бірден түсіне қоясыз…

5. Егер аяқ астынан тойға баратын кезде “Не киіп барамын?” деген сұрағына, “Ана жасыл костюм-юбкан бар еді ғой соны кие салсаңшы” деп кеңес берерсіз. “Ол киімді Түгенбайдың тойына киіп барғам, қайта-қайта кие беремін бе?” деген жауап естуіңіз әбден мүмкін. Әйел адамы үшін бір киімді тойдан-тойға кие беру, біраз намысына тиерлік жәйттар…

6. “Мына көйлек мені толық етіп көрсетпей ме?” немесе “Аяқтарым қисық болып тұрған жоқ па?” деген әңгімелерден жалыққан боларсыз… Біліңіз, сіздің ойыңыз ол үшін өте маңызды. Өйткен әйел адам әркез өзінің тартымдылығын сезініп жүруі керек. Өйткені ол сіздің жаныңызда жүреді және сіздің жан дүниеңіздің айнасы екенін жақсы түсінеді. Сондықтан бұл сұрақтарға бей-жай қарамай, біраз ақыл-кеңес беріп, әйеліңіздің сұлулығын айтып, жігерлендіріп отырыңыз.

7. “Шуба алғым келеді” деген әңгімемен енді көп әйел ерлерінің құлағын жей бермейді. Кейбір еркектер әйелдерінің шубаға құмарлығын түсінбеуі де мүмкін. Әйел адамның өзіндік махаббаты болады сол шубаларға. Бәлкім шубаның жұмсақтығына байланысты, оны киіп жүргенде өзінің бір қорғаны, яғни сіздің бар екеніңізді сездіретін фактор болар…

8. “Гаухар тастар әйелдің ең жақын достары” деген фразаны көп естиміз. Жалпы біздің орта қоғамға бұның еш байланысы жоқ деп ойлаймын өзім. Алайда көп жылғы еңбегі үшін әйеліңізді бағалы заттармен көңілін бір жаудыратып қойсаңыз, ол мұны ешқашан ұмытпайды. Және де ол осыған тұрарлық емес пе?

Судың да сұрауы бар демекші, міне… біз осындай “не простоймыз”…

Кеше демалыс уақытымда аты өшпес “Москва слезам не верит” фильмін қайта көру мүмкіндігі туды. Бұл фильмді осыдан 3-4 жыл бұрын көргенімде мағынасы санама көп нәрсе қалдырмап еді. Ендігі кезде тамашалағанымда бұл фильмнің өмірді сондай шынайы суреттегені таң қалдырды. Фильм кеңес уақытында түсірілсе де бұл қазіргі кезде де жиі кездесетін проблемалар екені рас.

Басты рөлдегі қарапайым қыздың батырлығы, басына түскен қиындық пен ауыртпашылықты жеңе білуі, сонымен қоймай әкесіз тапқан қызын аяққа тұрғызып, ештемеден құр қалдырмай етіп өсіруі өте қатты тамсандырады.

Менің ойымша қазіргі уақытта біздің қоғамдағы қыздардың осы ержүрек әйелден үйренері өте көп сияқты. Жалпы айтқанда ондай опасыздықты ешкімнің басына бұйырмасын әрине, бірақ та мінездің мықтылығы ешкімге де артық етпес.

Адамның ниетіне байланысты екінші жартысы табылады дегендей, басты рөлдегі әйелге жолыққан жігіт те қайсар, батыл, нағыз еркектердің еркегі болып шығады… (шыны керек көре отырып, іштей өзіме де сондай біреуін тіледім… ) Арманындағы жігіт оған көп уақыт өткеннен кейін жолықса да – жолықты… Мұнымен адамға бірінші кезекте төзім мен шыдамдылық керек екенін айтады.

Титр кезінде айтылатын “Александра” әнінде “Мәскеу де бірден салына қойған жоқ” фразасы өмірде де көп қолданылады. Әлбетте, оның көргені көп қой. Мыңдаған тағдырлар, көз жасы, алданыш, сағыныш, сүріну, құлау… Алайда махаббатқа сенім бәрін жеңе білген.

Махаббатқа сенім мен қайсарлық, ержүректік, көп қиындықты жеңетінін айқындайтын тағы бір фильм. Бұл фильмды тіптен 20 жылдан кейін көрсетсе де актуальды болып қала береді деп ойлаймын. Нағыз шедевр…

Жаным, неден түңілдің, жанарыңда неге мұң?
Бақытсызбын дегеннің бірі мына мен едім.
Бекер бәрі, тәубә қыл саулығыңның барына,
Бұл пенденің ешқашан таусылмаған керегі.

Сен де өтесің өмірден , мен де бір күн кетермін…
Жанары жоқ жан айтсын шын бақыттың не екенін.
Түсінер ең сен сонда оның барлық арманы
Мына жарық әлемді бір көруде екенін.

Кейде өкпелеп беталды, өксіп қысып, тығылып,
өзімізге өзіміз жасаймыз ғой тығырық.
Аяғы жоқ адамның қасында не қайғымыз,
Бар арманы бір сәтке өту болған жүгіріп.

Қиындықсыз өмірде келер қызық, ән бар ма,
Бір арманың болмаса бұл өмірде мән бар ма?
…Қалай жаның ашымас анау жындыханада
армандауға шамасы келмейтұғын жандарға…

Бұл өмірдің таусылмас жауабы жоқ сұрағы,
Тәубәшілік дұрысы, шүкіршілік, шырағым!
…Таспадағы әуенге көңіл толмай біз жүрміз,
саңырау жан бір ақ үн естуді аңсап тұр, әне…

Амандықтан асатын бұл өмірде сән бар ма?
Теңсіз бақыт түсінсек бізге әрбір таңдар да.
…Бір минуты жетпей қап бір ауыз сөз айтуға
кетті емес пе жалғаннан талай жандар арманда.

Атақ, мансап, байлық, тақ, ақша, қызық - десіп тым,
Асып-тасып кеттік-ау көпірумен кешіп күн…
…Марқұм Анам «..бас аман болсын, бәрі болады..»-
дегенінің тереңін кеш ұқтым-ау… Кеш ұқтым!

Өлеңді жазған: РАХАТ ӘБДІРАХМАНОВ

Адам есейе келе өмірдің мән-мағынасын іздей бастайтыны хақ. “Мен бұл өмірге не үшін келдім, не істеуім керек, қалай істесем дұрыс болады екен” - деп, ойлану мен батыл істерге бел буып жатамыз. Мақсат бір ғана - бақытты болудың амалын іздеу.
Көп жағдайда қандай істі бастамасақ та оның бізді игі істерге әкеліп, бақытты ететініне үміттенетініміз рас. Алла тағала адамға ойлау қабілетін бергеннен кейін, ол әр қадамын сараптап, ақылға салып, ақиқатқа, бейбіт өмірге жетуді аңсайды.

Қай бір күні жақын құрбым “Мен шіркеуге барып жүрмін. Білемін, саған, бәлкім, осы ісім ұнамар. Бірақ маған онда ұнайды”, - дегенде маған осы ойлар келді. Ол сол жерден жанына тыныштық тапты, бақыт сезіміне бір адым жақындады. Құдай біреу емес пе? Және де ол біздің бақытты болғанымызды қалайды. Діннің қай бағыты болмасын, адамның адал жолмен, адамгершілікпен, ризашылықпен, махаббатпен өмір сүруді, Құдайға құлшылық етуді дәріптейді емес пе? Ал егер ол түзу жолмен жүрсе, неге мен оны ұрсуым керек, неге мен оның бұл ісін құптамауым керек?..

Әрине, мешітке барып та Құдайға құлшылық етуге болады, мұсылман болғандықтан біздің санамыз ислам дінін ең хақ дін деп түсінеді. Ал басқа елде, басқа дінді қабылдап өскендер туғанынан осы исламға бет бұрмағандарына кінәлі ме? Олардың санасы өз діндерінің ең адал екендеріне күмәнсіз. Бірақ бұл да бір өз басына жеке әңгіме. Бәлкім, құрбыма шіркеуді дәріптеген адамның уағызы мықты болған шығар, адам тез сенгіш, еліктегіш келеді ғой. Бірақ бір білерім, мен құрбымның тек бақытты болуын қалаймын. “Қабыл болсын”, - осы менің жауабым болды.